Tản Mạn về ba bài thơ tuyệt cú của Giả Đảo
Lại Quảng Nam
Trong các bài thơ Đường, thơ Giả Đảo ít được dịch nhưng có vài bài thơ của ông cũng thường nhắc đến vì vậy kẻ hậu sinh xin dịch và tản mạn đôi chút.
Bài thơ Tuyệt Cú
賈島
Giả Đảo
絕句
Tuyệt Cú
二句三年得，
Nhị cú tam niên đắc
一吟雙淚流。
Nhất ngâm song lệ lưu
知音如不賞，
Tri âm như bất thưởng
歸臥故山秋。
Quy ngọa cố sơn thu
Phiên âm
Tuyệt Cú
Giả Đảo (793 – 865)
Nhị cú tam niên đắc
Nhất ngâm song lệ lưu
Tri âm nhi bất thưởng
Quy ngọa cố sơn thu
Ý thơ
Câu 1: Khổ công mất ba năm để lập ngôn, chăm chút công phu
Câu 2: mức độ sâu sắc của câu thơ đối với thi nhân
Câu 3: chữ bất rất đặc sắc, đã là tri âm mà còn bất, mới đau
Câu 4: nỗi cô đơn, chỉ có núi rừng và Thu là nơi người thi nhân bình an nhất.
Bản dịch 01 - Tuyệt Cú
Ba năm ưng* ý đôi câu,
Ngâm lên mỗi lúc lệ đâu** hai hàng***.
Tri âm lật lật vội vàng,
Về nằm núi cũ với nàng thu xưa.
LQN dịch
Bản dịch 02 - Tuyệt Cú
Cho người thích dịch sát lời nguyên bản [thích ngôn ngữ dân dã, không cầu kỳ]
Ba năm ưng bụng đôi câu,
Lúc ngâm là lúc lệ đâu hai hàng.
Tri âm chẳng thấu ruột gan ,
Về nằm núi cũ hàng hàng sắc thu .
LQN dịch
Chú thích từ ngữ xử dụng
* ưng ý [=đắc ý], ưng bụng
** lệ đâu [= là lệ không biết từ nơi nào đến?]
lệ đâu [ đâu là đối nhau thành cặp,]
lệ đâu [= hai hàng chảy song song ]
*** hàng hàng [Hàng hàng là nước mắt sa hai hàng ]
hàng hàng [Hàng hàng là lớp lớp]
Tri âm lật lật vội vàng [tri âm cà chớn], gặp thứ thiệt rồi !,
Hai chữ ‘thôi xao” trong bài thơ Giả Đảo
Giả Đảo ngoài câu thơ để đời “tam niên đắc nhị cú” trong bài bài tuyệt cú, ông còn có một giai thọai về hai chữ “thôi xao”, [thôi là đẩy ,xao là gỏ ],trong bài thơ dưới đây .
Giả Đảo nằm trong nhóm khổ ngâm, nhóm này chọn câu chữ rất đẻo gọt.
Chuyện kể khi làm bài thơ “Đề Lí Ngưng u cư “ đến câu cuối “Tăng “thôi ?, xao?” nguyệt hạ môn”, ông phân vân không biết khi chọn chữ thôi hay chữ xao, bởi trước đó Giả Đảo hạ chữ “thôi”, cho đến khi hỏi ý kiến ông Hàn Dũ, ông Hàn bảo nên chọn chữ “xao” thì đúng hơn. Lý của Hàn Dũ là trời vừa sập tối là các chùa đều đóng cửa cài then, ông đẩy sao nổi mà đẩy, ông chỉ còn cách gõ cửa để vào chùa mà thôi. Giả Đảo bèn chọn chữ ‘xao’.
Ngày nay hai chữ “thôi xao” trở thành chữ thông dụng, ám chỉ sự cân nhắc kỷ, ta cần phải biết rõ sự lý của nó, đó là do tích này .
Điều đặc biệt bài này là ít được các dịch giả VN chọn dịch không biết lý do gì. LQN thấy bài thơ cũng không đến nổi, bèn lượm lại dịch giới thiệu cùng đồng hương .
Ta đọc thử nguyên bản:
題李凝幽居
Đề Lí Ngưng U Cư
賈島
Giả Đảo
閑居少鄰並，
Nhàn cư thiểu lân tịnh ，
草徑入荒園。
Thảo kính nhập hoang viên
鳥宿池邊樹，
Điểu túc trì biên thụ
僧敲月下門。
Tăng xao nguyệt hạ môn
Phiên âm
Đề Lí Ngưng U Cư
Giả Đảo
Nhàn cư thiểu lân tịnh,
Thảo kính nhập hoang viên.
Điểu túc trì biên thụ,
Tăng xao nguyệt hạ môn.
Ý thơ còn nằm trong câu cuối, mà thế hệ học sinh chúng ta ngyà trước đều nhớ Nguyễn Công Trứ có câu thơ trong một bài hát nói : “nguyêt lai môn hạ nhàn”
Ngoài ra bài này dịch dễ dẫn đến cái nhàn nhạc trong thơ dịch. May quá đối với dân Quảng Nam thì điều này coi bộ không đến nổi lạnh lẽo...
[Nhàn gồm chữ MÔN + NGUYỆT ]
月+門= nhàn 閒
Tạm dịch
Sống nhàn dật, láng giềng quá ít,
Đường vào nhà cỏ bít đường vô.
Chim tìm cây ngủ ven ao,
Sư vừa gỏ cửa - “Thôi xô”! trăng cười
LQN dịch
Lời bàn
[Tiếng Quảng Nam khi đọc không để ý và âm “ao” nghe thành “ô” nên dễ dính “xao” thành “xô” lắm nghe .
Người nhàn dật mọi thứ đều nên nhẹ nhàng, như thế mới phải, “thôi xô” [là không còn xô nữa, sư đã ngộ ! ].Dân Quảng Nam thì ngầm hiểu rằng “thôi xô” là “thôi xao”, đã muốn nhàn mà còn “thôi với xao” cái gì ! biết bao giờ mới nhàn được .
Trăng đã đứng chờ sẳn dưới cửa kia kìa, trăng đang cười cha đó... [chữ nhàn] - Coi bộ thấy dân Quảng Nam vừa uống café vừa đọc thơ Đường, rồi nhìn họ tủm tỉm cười một mình, mình cũng thấy ngồ ngộ, phải không quý vị ?
Bài thơ cuối Xuân
三月晦日送春
Tam Nguyệt Hối Nhật Tống Xuân
賈島
Giả Đảo
三月正當三十日
Tam nguyệt chính đương tam thập nhật
春風別我苦吟身
Xuân phong biệt ngã khổ ngâm thân
共君今夜不須睡
Cộng quân kim dạ bất tu thụy
未到曉鐘猶是春
Vị quá hiểu chung do thị xuân.
Phiên âm
Tam Nguyệt Hối Nhật Tống Xuân
Giả Đảo
Tam nguyệt chính đương tam thập nhật
Xuân phong biệt ngã khổ ngâm thân
Cộng quân kim dạ bất tu thụy
Vị quá hiểu chung do thị xuân.
Ý thơ và tinh hoa:
Ý thơ đơn giản dễ cảm nhận và tùy sở thích của người thưởng ngoạn mà ý thơ thấm sâu hay cạn ?
Bản dịch
Tận Hưởng Ngày Xuân
Ba mươi tháng ba, ngày đáng nhớ
Xuân sắp tàn trăn trở vần thơ.
- “Đêm nay cùng thức cuối giờ
- Chưa nghe chuông sớm, ờ...! ờ!... còn xuân ! “
LQN
Chú thích
1.- Tam nguyệt hối nhật tống xuân [đêm 30/3 tiển xuân]
2.- Tận hưởng ngày xuân là ý thơ, ngầm ý nói chuyện thi ca, và dễ tra cứu.
Thơ của Giả Đảo cầu kỳ về cách dùng chữ và ý rất thâm sâu nên LQN lúc trà dư tửu hậu với bằng hữu khi "rượu hồng đào chưa thấm đã say" cao hứng đề cập và được khuyến khích nên bắt chước Tố Như tiên sinh xin "mua vui cũng được một vài trống canh".
Lại Quảng Nam
Lại Quảng Nam
Trong các bài thơ Đường, thơ Giả Đảo ít được dịch nhưng có vài bài thơ của ông cũng thường nhắc đến vì vậy kẻ hậu sinh xin dịch và tản mạn đôi chút.
Bài thơ Tuyệt Cú
賈島
Giả Đảo
絕句
Tuyệt Cú
二句三年得，
Nhị cú tam niên đắc
一吟雙淚流。
Nhất ngâm song lệ lưu
知音如不賞，
Tri âm như bất thưởng
歸臥故山秋。
Quy ngọa cố sơn thu
Phiên âm
Tuyệt Cú
Giả Đảo (793 – 865)
Nhị cú tam niên đắc
Nhất ngâm song lệ lưu
Tri âm nhi bất thưởng
Quy ngọa cố sơn thu
Ý thơ
Câu 1: Khổ công mất ba năm để lập ngôn, chăm chút công phu
Câu 2: mức độ sâu sắc của câu thơ đối với thi nhân
Câu 3: chữ bất rất đặc sắc, đã là tri âm mà còn bất, mới đau
Câu 4: nỗi cô đơn, chỉ có núi rừng và Thu là nơi người thi nhân bình an nhất.
Bản dịch 01 - Tuyệt Cú
Ba năm ưng* ý đôi câu,
Ngâm lên mỗi lúc lệ đâu** hai hàng***.
Tri âm lật lật vội vàng,
Về nằm núi cũ với nàng thu xưa.
LQN dịch
Bản dịch 02 - Tuyệt Cú
Cho người thích dịch sát lời nguyên bản [thích ngôn ngữ dân dã, không cầu kỳ]
Ba năm ưng bụng đôi câu,
Lúc ngâm là lúc lệ đâu hai hàng.
Tri âm chẳng thấu ruột gan ,
Về nằm núi cũ hàng hàng sắc thu .
LQN dịch
Chú thích từ ngữ xử dụng
* ưng ý [=đắc ý], ưng bụng
** lệ đâu [= là lệ không biết từ nơi nào đến?]
lệ đâu [ đâu là đối nhau thành cặp,]
lệ đâu [= hai hàng chảy song song ]
*** hàng hàng [Hàng hàng là nước mắt sa hai hàng ]
hàng hàng [Hàng hàng là lớp lớp]
Tri âm lật lật vội vàng [tri âm cà chớn], gặp thứ thiệt rồi !,
Hai chữ ‘thôi xao” trong bài thơ Giả Đảo
Giả Đảo ngoài câu thơ để đời “tam niên đắc nhị cú” trong bài bài tuyệt cú, ông còn có một giai thọai về hai chữ “thôi xao”, [thôi là đẩy ,xao là gỏ ],trong bài thơ dưới đây .
Giả Đảo nằm trong nhóm khổ ngâm, nhóm này chọn câu chữ rất đẻo gọt.
Chuyện kể khi làm bài thơ “Đề Lí Ngưng u cư “ đến câu cuối “Tăng “thôi ?, xao?” nguyệt hạ môn”, ông phân vân không biết khi chọn chữ thôi hay chữ xao, bởi trước đó Giả Đảo hạ chữ “thôi”, cho đến khi hỏi ý kiến ông Hàn Dũ, ông Hàn bảo nên chọn chữ “xao” thì đúng hơn. Lý của Hàn Dũ là trời vừa sập tối là các chùa đều đóng cửa cài then, ông đẩy sao nổi mà đẩy, ông chỉ còn cách gõ cửa để vào chùa mà thôi. Giả Đảo bèn chọn chữ ‘xao’.
Ngày nay hai chữ “thôi xao” trở thành chữ thông dụng, ám chỉ sự cân nhắc kỷ, ta cần phải biết rõ sự lý của nó, đó là do tích này .
Điều đặc biệt bài này là ít được các dịch giả VN chọn dịch không biết lý do gì. LQN thấy bài thơ cũng không đến nổi, bèn lượm lại dịch giới thiệu cùng đồng hương .
Ta đọc thử nguyên bản:
題李凝幽居
Đề Lí Ngưng U Cư
賈島
Giả Đảo
閑居少鄰並，
Nhàn cư thiểu lân tịnh ，
草徑入荒園。
Thảo kính nhập hoang viên
鳥宿池邊樹，
Điểu túc trì biên thụ
僧敲月下門。
Tăng xao nguyệt hạ môn
Phiên âm
Đề Lí Ngưng U Cư
Giả Đảo
Nhàn cư thiểu lân tịnh,
Thảo kính nhập hoang viên.
Điểu túc trì biên thụ,
Tăng xao nguyệt hạ môn.
Ý thơ còn nằm trong câu cuối, mà thế hệ học sinh chúng ta ngyà trước đều nhớ Nguyễn Công Trứ có câu thơ trong một bài hát nói : “nguyêt lai môn hạ nhàn”
Ngoài ra bài này dịch dễ dẫn đến cái nhàn nhạc trong thơ dịch. May quá đối với dân Quảng Nam thì điều này coi bộ không đến nổi lạnh lẽo...
[Nhàn gồm chữ MÔN + NGUYỆT ]
月+門= nhàn 閒
Tạm dịch
Sống nhàn dật, láng giềng quá ít,
Đường vào nhà cỏ bít đường vô.
Chim tìm cây ngủ ven ao,
Sư vừa gỏ cửa - “Thôi xô”! trăng cười
LQN dịch
Lời bàn
[Tiếng Quảng Nam khi đọc không để ý và âm “ao” nghe thành “ô” nên dễ dính “xao” thành “xô” lắm nghe .
Người nhàn dật mọi thứ đều nên nhẹ nhàng, như thế mới phải, “thôi xô” [là không còn xô nữa, sư đã ngộ ! ].Dân Quảng Nam thì ngầm hiểu rằng “thôi xô” là “thôi xao”, đã muốn nhàn mà còn “thôi với xao” cái gì ! biết bao giờ mới nhàn được .
Trăng đã đứng chờ sẳn dưới cửa kia kìa, trăng đang cười cha đó... [chữ nhàn] - Coi bộ thấy dân Quảng Nam vừa uống café vừa đọc thơ Đường, rồi nhìn họ tủm tỉm cười một mình, mình cũng thấy ngồ ngộ, phải không quý vị ?
Bài thơ cuối Xuân
三月晦日送春
Tam Nguyệt Hối Nhật Tống Xuân
賈島
Giả Đảo
三月正當三十日
Tam nguyệt chính đương tam thập nhật
春風別我苦吟身
Xuân phong biệt ngã khổ ngâm thân
共君今夜不須睡
Cộng quân kim dạ bất tu thụy
未到曉鐘猶是春
Vị quá hiểu chung do thị xuân.
Phiên âm
Tam Nguyệt Hối Nhật Tống Xuân
Giả Đảo
Tam nguyệt chính đương tam thập nhật
Xuân phong biệt ngã khổ ngâm thân
Cộng quân kim dạ bất tu thụy
Vị quá hiểu chung do thị xuân.
Ý thơ và tinh hoa:
Ý thơ đơn giản dễ cảm nhận và tùy sở thích của người thưởng ngoạn mà ý thơ thấm sâu hay cạn ?
Bản dịch
Tận Hưởng Ngày Xuân
Ba mươi tháng ba, ngày đáng nhớ
Xuân sắp tàn trăn trở vần thơ.
- “Đêm nay cùng thức cuối giờ
- Chưa nghe chuông sớm, ờ...! ờ!... còn xuân ! “
LQN
Chú thích
1.- Tam nguyệt hối nhật tống xuân [đêm 30/3 tiển xuân]
2.- Tận hưởng ngày xuân là ý thơ, ngầm ý nói chuyện thi ca, và dễ tra cứu.
Thơ của Giả Đảo cầu kỳ về cách dùng chữ và ý rất thâm sâu nên LQN lúc trà dư tửu hậu với bằng hữu khi "rượu hồng đào chưa thấm đã say" cao hứng đề cập và được khuyến khích nên bắt chước Tố Như tiên sinh xin "mua vui cũng được một vài trống canh".
Lại Quảng Nam
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét